single

Dieta lekkostrawna na lato – jak jeść w upalne dni?

​Dieta lekkostrawna na lato opiera się na mniejszych, częstszych posiłkach, dużej ilości warzyw i owoców oraz potrawach gotowanych, duszonych lub przygotowanych na parze. W upalne dni równie ważne jest regularne nawodnienie i bezpieczne przechowywanie żywności, które chroni przed zatruciami pokarmowymi.

Spis treści

  1. Czym jest dieta lekkostrawna?
  2. Dlaczego upał zmienia apetyt i trawienie?
  3. Co jeść, a czego unikać w upalne dni?
  4. Ile pić w czasie upałów?
  5. Jak bezpiecznie przechowywać jedzenie w upale?
  6. Najczęściej zadawane pytania
  7. Co warto zapamiętać?

Czym jest dieta lekkostrawna?

Dieta lekkostrawna to sposób żywienia, który ogranicza obciążenie przewodu pokarmowego dzięki odpowiedniemu doborowi produktów i technik kulinarnych. Wyklucza potrawy smażone, tłuste, mocno przyprawione oraz produkty wzdymające. Podstawą są warzywa, owoce, chude białko, delikatne produkty zbożowe i tłuszcze dodawane na surowo.

Dieta lekkostrawna jest stosowana medycznie, na przykład po zabiegach, przy chorobach żołądka i jelit lub w okresie rekonwalescencji. Jej zasady sprawdzają się jednak także u osób zdrowych w czasie upałów. Wysoka temperatura sprawia, że ciężkie posiłki są gorzej tolerowane, a lżejsze menu pomaga zachować energię w ciągu dnia.

Bezpłatny e-book „Dieta lekkostrawna”, przygotowany we współpracy z Narodowym Instytutem Zdrowia Publicznego PZH, jest dostępny na portalu Diety NFZ. Zawiera przykładowe jadłospisy i listy zakupów, które można wykorzystać jako punkt wyjścia do własnego planu.

Dlaczego upał zmienia apetyt i trawienie?

Upał zmniejsza apetyt, ponieważ organizm ogranicza wytwarzanie ciepła, a trawienie jest procesem, który to ciepło generuje. Przy wysokiej temperaturze krew w większym stopniu kierowana jest do skóry, aby ułatwić chłodzenie. Przewód pokarmowy otrzymuje jej mniej, więc obfity posiłek może powodować uczucie ciężkości, senność i dyskomfort.

W upalne dni rośnie też utrata wody i elektrolitów z potem. Lekkie potrawy bogate w wodę, takie jak zupy, chłodniki, warzywa i owoce, pomagają uzupełniać płyny i składniki mineralne. Duże porcje mięsa, smażone dania i ciężkie sosy działają odwrotnie, bo wymagają więcej pracy od układu trawiennego.

Z tego powodu w czasie upałów lepiej sprawdza się 4 do 5 mniejszych posiłków niż 2 lub 3 obfite. Najbardziej sycący posiłek warto zaplanować na chłodniejszą porę dnia, rano lub wieczorem, a w najgorętszych godzinach wybierać lekkie przekąski.

Co jeść, a czego unikać w upalne dni?

W upalne dni najlepiej wybierać produkty o dużej zawartości wody i niskiej zawartości tłuszczu. Znaczenie ma również sposób przygotowania. Gotowanie w wodzie, gotowanie na parze, duszenie bez obsmażania i pieczenie w folii lub rękawie zastępują smażenie, które zwiększa kaloryczność i obciąża trawienie.

Grupa produktów Zalecane w upał Ograniczane w upał
Warzywa Ogórek, cukinia, pomidor, sałata, marchew, dynia, młody szpinak Kapusta, cebula na surowo, warzywa strączkowe w dużych porcjach
Owoce Arbuz, melon, truskawki, borówki, morele, dojrzałe brzoskwinie Owoce niedojrzałe, duże ilości śliwek i czereśni naraz
Białko Pierś z kurczaka lub indyka, dorsz, pstrąg, jaja na miękko, chudy twaróg Tłuste mięsa, kiełbasy z grilla, podroby, wędliny wysoko przetworzone
Produkty zbożowe Kasza jaglana, kuskus, ryż, płatki owsiane, pieczywo pszenne lub graham Świeże drożdżowe pieczywo, ciasta francuskie, dania z frytury
Nabiał Kefir, maślanka, jogurt naturalny, serek wiejski Sery żółte i pleśniowe w dużych ilościach, śmietana 30%
Napoje Woda, woda z cytryną i miętą, niesłodzone napary ziołowe Alkohol, napoje słodzone, napoje energetyczne

Przykładowy dzień lekkostrawnego menu w upał może obejmować:

  • śniadanie: owsianka na jogurcie naturalnym z borówkami,
  • drugie śniadanie: koktajl z kefiru i truskawek,
  • obiad: dorsz gotowany na parze z kaszą jaglaną i cukinią,
  • podwieczorek: kilka plastrów arbuza lub melona,
  • kolacja: chłodnik ogórkowy z jajkiem na miękko i kromką pieczywa.

Ile pić w czasie upałów?

W czasie upałów trzeba pić więcej niż zwykle, bo organizm traci wodę z potem nawet bez wysiłku. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności określił wystarczające spożycie wody na 2,0 litra dziennie dla kobiet i 2,5 litra dla mężczyzn. Wartości te obejmują także wodę z żywności, która dostarcza zwykle około 20% płynów.

Przy temperaturze powyżej 30°C, aktywności fizycznej lub pracy w nagrzanym pomieszczeniu zapotrzebowanie rośnie. Najlepiej pić małymi porcjami przez cały dzień, zamiast dużej ilości naraz. Prostym wskaźnikiem nawodnienia jest kolor moczu: jasnosłomkowy oznacza zwykle prawidłowe nawodnienie, a ciemny sygnalizuje potrzebę uzupełnienia płynów.

Szczególnie narażone na odwodnienie są osoby starsze, dzieci i osoby przewlekle chore. U seniorów uczucie pragnienia bywa osłabione, dlatego picie warto planować według stałego harmonogramu. Osoby z niewydolnością serca lub nerek powinny ustalić ilość płynów z lekarzem.

Jak bezpiecznie przechowywać jedzenie w upale?

Bezpieczne przechowywanie jedzenia w upale wymaga utrzymania łańcucha chłodniczego od sklepu lub kuchni aż do talerza. Bakterie odpowiedzialne za zatrucia pokarmowe namnażają się najszybciej w temperaturze od 5°C do 60°C. W ciepłe dni ryzyko zatrucia rośnie szczególnie przy daniach z jajami, nabiałem, mięsem, rybami i majonezem.

Podstawowe zasady bezpieczeństwa żywności w upalne dni:

  1. Lodówka powinna utrzymywać temperaturę nie wyższą niż 5°C.
  2. Jedzenie nie powinno stać w temperaturze pokojowej dłużej niż 2 godziny, a przy upale powyżej 30°C dłużej niż 1 godzinę.
  3. Zakupy produktów chłodzonych warto przewozić w torbie termoizolacyjnej z wkładem chłodzącym.
  4. Resztki należy schłodzić jak najszybciej po przygotowaniu, w płaskich pojemnikach.
  5. Posiłki zabierane do pracy wymagają lodówki lub torby chłodzącej.

Z tych samych powodów przy zamawianiu gotowych posiłków warto zwracać uwagę na sposób transportu. Część cateringów dietetycznych przewozi zestawy samochodami chłodniczymi i dostarcza je nocą lub wcześnie rano, zanim temperatura na zewnątrz wzrośnie. Tak działa na przykład dieta z dowozem Łódź, w której przedział godzin dostawy wybiera się w formularzu zamówienia. Niezależnie od źródła posiłków, po odebraniu należy od razu włożyć je do lodówki.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w upał lepiej jeść ciepłe czy zimne posiłki?

W upał można jeść zarówno ciepłe, jak i chłodne posiłki, jeśli są lekkostrawne. Chłodniki, sałatki i koktajle przynoszą uczucie orzeźwienia, a ciepłe zupy na lekkim wywarze pomagają uzupełniać płyny i sód. Lepiej unikać skrajności, czyli bardzo zimnych lodów i napojów z lodem pitych w dużej ilości, które u części osób wywołują dyskomfort żołądkowy.

Czy grillowanie pasuje do diety lekkostrawnej?

Grillowanie może pasować do diety lekkostrawnej, jeśli dotyczy chudego mięsa, ryb i warzyw przygotowanych na tackach. Należy unikać przypalania potraw i tłustych kiełbas, ponieważ zwęglone fragmenty zawierają szkodliwe związki. Dobrym rozwiązaniem jest grillowanie w folii lub na kamieniu oraz podawanie potraw z dużą porcją świeżych warzyw.

Jakie owoce sprawdzają się w upał?

Na upał dobrze sprawdzają się owoce bogate w wodę, takie jak arbuz, melon, truskawki, borówki i brzoskwinie. Arbuz zawiera ponad 90% wody, więc pomaga w nawodnieniu. Owoce warto jeść dojrzałe i w umiarkowanych porcjach, ponieważ duża ilość naraz, zwłaszcza śliwek lub czereśni, może powodować wzdęcia.

Czy kawa odwadnia w czasie upałów?

Kawa pita w umiarkowanych ilościach nie odwadnia znacząco i może być wliczana do bilansu płynów. Kofeina ma słabe działanie moczopędne, które u regularnie pijących kawę osób jest jeszcze mniejsze. W upał warto jednak ograniczyć kawę do 2 lub 3 filiżanek dziennie i zadbać, aby podstawę płynów stanowiła woda.

Jak długo można trzymać posiłki z cateringu poza lodówką?

Posiłki z cateringu, podobnie jak inne dania gotowe, nie powinny pozostawać poza lodówką dłużej niż 2 godziny. Przy temperaturze otoczenia powyżej 30°C czas ten skraca się do 1 godziny. Dania z rybą, jajami i nabiałem są szczególnie wrażliwe. Do pracy najlepiej zabierać je w torbie termoizolacyjnej z wkładem chłodzącym.

Co warto zapamiętać?

  • W upał lepiej jeść 4 do 5 mniejszych posiłków niż 2 lub 3 obfite.
  • Gotowanie, duszenie i przygotowanie na parze zastępują smażenie.
  • Wystarczające spożycie wody według EFSA to 2,0 litra dla kobiet i 2,5 litra dla mężczyzn dziennie, a w upał więcej.
  • Lodówka powinna mieć najwyżej 5°C, a jedzenie w upale nie powinno stać poza nią dłużej niż 1 godzinę.
  • Seniorzy, dzieci i osoby przewlekle chore wymagają szczególnej kontroli nawodnienia.